10624
  ۱۳۸۹/۱۱/۱۹
مصاحبه با شهاب سیاوش هنرمند گرافیست گیلانی
گفتگو با هنرمند برجسته هنرهای تجسمی شهاب سیاوش از هنرمندان واحد هنرهای تجسمی حوزه هنری
   

شهاب سیاوش  از هنرمندان  واحد هنرهای  تجسمی  حوزه هنری  می باشد  و با توجه  به اینکه  رشته تحصیلی  وی متفاوت  از کارهای  هنری  او بوده  در زمینه  گرافیک و بخصوص  طراحی   فونت  آثار قابل  توجهی  را به نام خود  ثبت کرده  است  . 

وی طراح بیش از 30 فونت و تایپ فارسی بوده و نیز طراح اولین فونتDirty  ( چرک) در ایران می باشد .  

بدین منظور  و به جهت آشنایی بیشتر هنرمندان با فعالیت های وی مصاحبه ی کوتاهی با این هنرمند  جوان  انجام داده ایم  که تقدیم حضور علاقه مندان می شود.

 

خودتان را معرفی کنید و کمی درباره خودتان بگویید ؟

با درود. شهاب سیاوش.١٣٦٤: تولد در تهران، ایران|١٣٨٢: دیپلم ریاضی فیزیک|١٣٨٤: فارغ التحصیل در رشته عمران-نقشه برداری

طراح گرافیک و فونت و تایپ فیس|عضو دایرکتوری هنر خاورمیانه|نویسنده مقالات تخصصی گرافیک در مجلات و وبسایت ها|خالق و طراح دست خط ویژه بر اساس خط خوشنویسی معلی  به نام "کاژیره"|طراح بیش از ٣٠ فونت و تایپ فیس فارسی|طراح اولین فونت "Dirty" (=چرک) در ایران|شرکت در جشنواره جهانی هنرهای تجسمی مقاومت در موزه هنرهای معاصر تهران|پذیرفته شده در کارگاه رضا عابدینی به نام "کارگاه اول"|کتاب "٤٠ سال مارکز" از سوی انتشارات رسم|کتاب "گوتنبرگ ٥٥٥" از سوی انتشارات رسم|کتاب "گرافیک دانشجویی" از سوی انتشارات رسم (پوستر+هنرمندان)|فینالیست و شرکت کننده در نمایشگاه پوستر ایتاکا ٢٠٠٨ در کشور یونان (تن ایمیجز)|عضو پژوهشکده انتشارات رسم|حضور در بخش طراحان جوان نشریه بین المللی سگال|معرفی شده در کتاب NEW ILLUSTRATION WITH TYPE by Martin Dawber در انگلستان|سه اثر برگزیده در کتاب Design And Design Vol.2  چاپ فرانسه

 با توجه به اینکه رشته تحصیلی شما گرافیک نبوده چه شد که به سمت کارهای گرافیکی روی آوردید و چه مدت است که در این زمینه فعالیت می کنید ؟

در ابتدا همه چیز از نقاشی و کاریکاتور و علاقه خاص به پاستل آغاز شد بعد با وارد شدن به دنیای کامپیوتر و شناختن نرم افزارها و طی کردن دوره های ذهنی به سمت گرافیک کشیده شدم. از سال ١٣٧٦ با کشیدن کاریکاتور و اسکچ (اسکیس) سپس تولید تعداد زیادی اسکچ و طراحی های تجربی و شخصی و خلق مجموعه ای کاغذدیواری با نام شعرنگ (دلیل نامگذاری ترکیب شعر و رنگ در این کارهاست) ادامه پیدا کرد. سپس پذیرفته شدن در موزه هنرهای معاصر توسط استاد عابدینی و آشنایی با سایت رسم و آقای مهدی صادقی محرک های بعدی من بودند. طراحی فونت را همان موقع ها شروع کردم و نوشتن مقاله و کارهای دیگر را.

اگر مایل باشید بریم به سمت سوالات تخصصی ،  

شما قبل از طراحی حروف دارای ایده خاصی هستید و بر طبق اون ایده به سمت حرکتهای مختلف برای طراحی میرید ؟؟ یا نه ، اصلا هیچ زمینه ای برای شروع طراحی فونت ندارید و همه چیز فی البداهه اتفاق می افتد ؟

با توجه به این که فونت های من سفارش دهنده ندارد و نوعی پروژه شخصی بوده است (و احتمالا خواهد بود چون گویا دست اندرکاران دیگر رغبتی به فونت های جدید ندارند) معمولا اول ایده شکل می گیرد و بعد راه بهتر انجام آن و سرانجام جمع آوری مقدمات و ورودی ها و بعد هم اجرا با نرم افزار. البته در حین اجرا معمولا تغییراتی در نوع پرداخت شکلی و محتوایی داده می شود که زیاد مشخص و تعریف کردنی نیست. به عنوان مثال در فونت GraphicFont که اسم جالبی هم برایش انتخاب نکرده ام، قرار گذاشته بودم که بیماری مسری کج و کوله نویسی و برگرداندن "ی" و جابجا کردن نقطه ها را برای همیشه با یک فونت پایان بدهم تا طرف بتواند یک کتاب را به همین طریق حروفچینی کند. برای این کار فونت میترا را انتخاب کردم (زر دیگر خیلی تکراری شده بود و امکان داشت شائبه تقلید را پیش بیاورد هر چند نا آگاهانی هستند که تفاوت دو فونت سینا و ترافیک را هم تشخیص نمی دهند!) برای تغییر و تحول بیشتر و به نوعی دگرگون کردن میترا کلیه حروف را از روی بیس لاین جابجا کردم و نقطه ها را در میان حروف چپاندم و گلیف های میانی مانند "ـکـ" و "ـسـ" و "ـطـ" و... را در همه حروف الفبا در راستای عمود فلیپ کردم. با توجه به این که حروف فارسی در حالت میانی از هر دو طرف دنباله یا زایده دارند، این کار مشکلی در اتصال ایجاد نمی کرد.

حروف برای این که به درستی در هم ادغام شوند و حالت یک فونت را حفظ کنند، بالا و پایین بیس لاین طوری مرتب شدند که برگشتن "ی" نهایی معروف و بالا بردن حروف نهایی غیر چسبان مثل "ب" و "س" و "ص" و... اختلالی ایجاد نکند. البته اختلال زیادی ایجاد نکند! چون این فونت تحقیقا نرمال نیست و باید کم‏خوانایی آن را تحمل بفرمایید! همین طور جابجایی در سوراخ ها و حفره های حروف و بسیاری بلاهای دیگر. شبیه ترین تایپ فیس (و نه فونت) همانا "ری زر" آقای عابدینی ست که از روی زر بولد ساخته شده، و یکی از دلایلی که این تایپ فیس نمی تواند به صورت کامل فونت شود، همین برگشتن "ی" و ادغام آن با نقطه ها و حروف در همدیگر است.

 به همین منظور این امر مورد نظر قرار گرفت که کلیه گلیف هایی که گلیف وسط هستند و احتمال دارد که به این "ی" پایانی بچسبند، بالاتر از بیس لاین باشند، به این ترتیب در موردی مثل "ـپـ" در مثلا "ـپی" نقطه های "پ" در "ی" ادغام نمی شود.  یا به طور مثال در DotInside که این یکی اسم خوبی دارد، وارد کردن نقطه ها بصورت نگاتیو در خود حروف و همین طور حذف حفره ها و سوراخ ها. این کار هم به صورت یک عمل ساده انجام شد که سوراخ های حروف حذف شد (همان طور که می دانید حفره ها در فونت ها به صورت شی سفیدی هستند که بر روی سیاهی خود حرف قرار گرفته اند، بنابراین حذف سفیدی چه چز را در بر دارد؟ احسنت ! همان گلیف بدون حفره و به جای حفره چه چیز نمودار می شود؟ تبارک الله ! سیاهی) و بر عکس نقطه ها که سیاه بودند، سفید شده به داخل حروف حمله ور شدند. در نتیجه این فونت خلق شد. یا در فونت LongLetters قصد بر این بود که نوعی حروف Retro طراحی شود که "س" و "ش" کشیده و نقطه های گرد و ... داشته باشد. این را هم همین جا بگویم که درست است که حروف فارسی انسان را دچار خستگی و کلافکی می کند از نهایت زیادی و بی سامانی شکل و هندسه ، اما همین تکراری بودن حروف هم به هر حال غنیمتی ست، فکر کنید همین قدر حروف بود و مثلا "ج" "چ" "ح" و "خ" و یا "ب" "پ" "ت| و "ث" هم همشکل نبودند! آن وقت باید قرن ها برای یک فونت وقت می گذاشتید، بنابراین بطور غیر مستقیم بیان شد که دوستان در یک فونت اگر روزی مرتکب طراحی آن شدید همان"ب" را کپی بفرمایید و بیاندازید در جدول گلیف "پ" و دو تا نقطه هم از یک جا بیاورید و به خوردش بدهید : "پ"ی ما آماده است! اما آیا هیچ فکر کرده اید که من در فونت MIXEDfont که این اواخر این قدر راجع بهش نوشتم، خسته شدم، چه فجایع و مصیبت هایی رو پشت سر گذاشتم؟ نمی دونید که! در این فونت بر خلاف 2567PersianScript که شما می توانید آن را کاملا شبیه به یک فونت لاتین در نظر بگیرید، تحقیقا با یک فونت فارسی طرف هستید که نه تنها برای هر حرف چهار گلیف دارد، و نه تنها هیچ کدام از گلیف هایش تکراری نیست، هر گلیف برای خودش یک لوگوتایپ است. برای اطلاعات بیشتر با من تماس نگیرید من که بیکار نیستم، مقاله "آقا داماد خوش آمدی!" را در فصلنامه گرافیک و چاپ شماره 6 بخوانید. راجع به دو فونت AllCAPS و NoCAPS هم توضیح بدهم که آنها در واقع حروف فارسی تقریبا به ترتیب بدون حروف کوچک و بدون حروف بزرگ هستند یعنی در اولی حروف کوچکی نیست (تقریبا) و در دومی حروف بزرگی نیست و همه حروف کوچک هستند (تحقیقا) این هم کاری بود که خیلی ها انجام می دادند و نه تنها برای مداوای این بیماری مسری ذکر شده در بالا که هیچگاه درمان نخواهد شد بلکه برای ایجاد امکان نوشتن مطالب فراوان تر و بیشتر اقدام به این کار کردم. یعنی شما می توانید هزار صفحه مطلب را با این فونت تمام کوچک بنویسید. بنابراین می بینید که طراحان فونت و از جمله من اگر چه بسیار باهوش هستند! اما در بیشتر موارد نه ابزار لازم است و نه انجام دادن عملیات خاصی نیاز می شود، مثلا در همین مورد شما کافیست که گلیف های جداگانه را جدا و در جداول درست پیست کنید. دو فونت OldTypewriter هم که نیاز به توضیح خاصی ندارد، حروف را به شکل خاصی با چند اقدامات نرم افزاری تبدیل به تایپ رایترهای کهنه اما پست مدرن! کردم که به جان خودم الان یادم نیست چند تا عمل و چه گزینه هایی بود! و در نهایت این که این همه استعداد... واقعا کیه که قدر بدونه !!!

با توجه به اینکه روال کار شما در همان ابتدای  کار ، کار با نرم افزار است کدام روش را برای طراحی فونت راحتتر می دونید ؟ دستی یا کار با نرم افزار ؟

برای من کار در محیط خود نرم افزار راحت تر است و از آنجایی که با این وضعیت نابسامان و درهم واگذاری حق و حقوق فونت ها و درجا زدن فارسی سازان در تولید نمونه های جدید و نبودن کپی رایت و نگاه غیر تخصصی و گاه در برخی موارد توجه بیش از اندازه به فونت های مخصوص نوشتار و خوانا (که همان هم صورت نمی گیرد و به جرات می توان گفت که بهترین فونت های فارسی بدون هیچ اغراقی فونت هایی هستند که اجنبی ها طراحی کرده اند چه فونت های مخصوص محیط وب و چه فونت های خطوط سنتی و چه فونت های مخصوص نوشتار در مجلات و روزنامه ها) حداقل من ترجیح می دهم که به راحت ترین شکل فونت هایم را طراحی کنم، بنابریان بیشتر به دیگر خانواده ها می پردازم، چون احساس می کنم جایشان خالیست. و این خانواده ها هم معمولا نیاز به کلنجار رفتن های زیاد دارد که نرم افزار می تواند بسیار مفید باشد. این نپرداختن که من از آن دم می زنم، موجب عقب ماندگی ما در این زمینه شده تا آنجا که من با این تجربه کم به راحتی می توانم ادعا کنم که نخستین فونت درتی و نخستین فونت با گلیف های جداگانه و نخستین فونت (و نه تایپ فیس) دیستورتد را طراحی کرده ام. ما در زمینه خانواده های مختلف و متنوع فونت فعالیتی ندیده و نشنیده ایم. البته پاره ای از تایپ فیس های در خور توجه بزرگان گرافیک و تعدادی از فونت های به اصطلاح فانتزی و همین طور فونت خط معلی را باید استثنا به حساب آورد. خلاصه این که دلیل کم تعدادی فونت های فارسی، فارسی سازان و سفارش دهندگان فونت هستند یا خود طراحان، بر ما پوشیده است. شما را نمی دانم.

توضیحاتی در مورد مراحل کار خودتون بدید و اینکه در پیاده سازی فونت از چه نرم افزار یا نرم افزارهایی استفاده میکنید ؟

با FontCreator و MacromediaFontographer  و FontLab Studio Pro کار کردم اما برای کارهای خاص من FontCreator مناسب تر بود. برای کسانی که می خواهند فونت نوین به طوری که مثل بچه انسان بشود خواند طراحی کنند، گمان می کنم FontLab Stduio بهتر باشد. البته کمی در پیش نمایش فارسی مشکل دارد اگر اشتباه نکنم.

چه نکاتی را باید در طراحی فونت در نظر داشت و اصولا در طراحی فونت باید چه ملاکهایی رو در نظر گرفت ؟ ( ایا ملاکهایی چون زیبایی ، خوانایی ، استفاده آسان و ... ) در طراحی فونت مهمه ؟

اگر بحث خوانایی مهم باشد که مسلما خوانا بودن مهم خواهد شد و برای درک مفهوم خوانایی هم چاره ای ندارم جز این که تاهما را نام ببرم و اگر زیبایی و چشم نوازی مطرح باشد قاعدتا باید باز هم تاهما را نام نبرم! بی شک زشت ترین فونت طراحی شده در طول تاریخ بشر، فونت تاهماست. البته مواردی چون کاربرد و تناسب و این حرفها هم هست که من اعتقادی به آنها ندارم ، منظور این قسم استدلال هایی ست که مثلا برای شکلات و شیرینی و آب نبات فونت حتما باید پف کرده باشد یا برای متن طنز باید کج و کوله و منحنی باشد و الخ... (این قدر این مثال ها را زده اند و شنیده ایم که من دیگر لزومی نمی بینم) از لحاظ نکات فنی هم که در هم چفت شدن و رعایت بیس لاین و حدود بالا و پایین رفتن گلیف و حجم کم و استفاده از نقاط کمتر برای ایجاد شکل حروف و... به نظر مهم است که البته من هیچکدام را رعایت نمی کنم، چون فونت های من باید این اصول را رعایت نکنند تا فونت های من باشند! این را هم ذکر کنم که من می توانم خودم را یک طراح فونت بنامم، اما هیچ ادعایی در زمینه اجرای آن ندارم، ممکن است یک تکنسین تهیه فونت، بهتر "اجرای" فونت های من را به انجام برساند، اما برای من هویت و تازگی و دیزاین فونت مهم است. که این به نوعی بر میگرده به شخصیت درونی افراد .

با توجه به اینکه هر کار هنری اصولا به نوعی نشان دهنده و معرفی کننده صاحب اون اثر هست و با توجه به کارهای متفاوت شما در این زمینه و با توجه به شناختی که از شما و کارهای شما پیدا کردم فکر میکنم در مورد شما هم این مسئله صدق پیدا میکنه.

 بریم سراغ آقا داماد .... از آقا داماد( اولین فونت درتی در ایران ) بگید و اینکه چه چیز باعث شد تا به سمت این نوع طراحی از حروف برید ؟

فقدان! البته این نکته که احتمالا هیچ‌گاه نمی توان نوشته های تایپ شده با این فونت را خواند تقریبا مورد قبول همگان است با ذکر این نکته که باز هم به طور خیلی اتفاقی یکی از ویژگی های فونت های درتی ناخوانایی و کم خوانایی آنهاست چرا که این فونت ها برای کارهای خاص و مقولات مربوط به تایپوگرافی و امور گرافیکی بیشتر مورد استفاده قرار می گیرند به هر حال با توجه به لزوم استفاده از این نوع فونت های متفاوت در حجم بالا برای نوشتارهای مختلف و در کارهای هنری و مثلا عنوان ها و تیترها در رسانه هایی چون کتاب، مجله، روزنامه و... این فونت می‌تواند تا حدودی مشکلات را برطرف کرده و نیاز به فوتوشاپ را مرتفع گرداند. در این زمانه‌ سرعت و شتاب طراحی این فونت لازم به نظر می‌رسید، با وجود این که پیش از این بسیاری از اساتید از نبودن برنامه‌ریزی دقیق و عدم تخصیص بودجه‌ی کافی به این امر مهم، گله و شکایت‌ها سر نداده بودند، اما ما بالاخره آقا داماد فونت‌های فارسی را تشریف‌فرما کردیم و چشم شما به جمال ایشان روشن شد!

اصلا چرا این فونت به درتی معروفه ؟ چه عواملی در درتی بودن این فونت موثر است و اصولا چرا متمایز با فونتهای دیگر است ؟

درتی به لاتین Dirty یک خانواده از حروف است. نام لاتین فونت من در واقع MIXEDfont است و نام فارسی هنوز ندارد. درتی در غرب کاملا شناخته شده است فونتهایی با همین استایل و به اصطلاح چرک و چروک و کثیف! که معمولا از روی فونت های دیگر و با تغییرات در گلیف ها و ادغام و دستکاری کردن حروف ایجاد می شوند را درتی می گویند. اما در ایران چون اصلا وجود نداشت غریب مانده البته پس از من دوستانی فونتهای زنگار و فرهود رو در همین خانواده طراحی کردند که خیلی هم خوب است.

اون طور که من در مقالات شما مطالعه میکردم این فونت دارای نکات قابل ذکری است  . لطفا این نکات رو برای خوانندگان ما هم بفرمایید؟

 

1. این فونت یونیکد است یعنی در تمام نرم‌افزارهایی که از یونیکد پشتیبانی کنند، یا به عبارت ساده‌تر به طور عادی می‌توان در آنها فارسی نوشت کار خواهد کرد. لازم به ذکر است که با خونسردی تمام این فونت در محیط داخلی ویندوز، ورد پَد، نُت پَد، بسته‌ی آفیس و... فارسی می نویسد آن‌هم بدون هیچ ایرادی!

اما هیچ مشکلی دقیقا از اینجا شروع نمی‌شود زیرا بر خلاف عروس خانم که به راحتی در نرم‌افزارهای گرافیکی فارسی نمی‌نویسد، این فونت در گروه نرم‌افزارهای آدوب(ی)، کورل و ماکرومدیا هم کار می کند! (چون یقینا به دلیل یکسان بودن ساختار یونیکد این فونت با فونت های سری برنا رایانه، هیچ موردی پیش نخواهد آمد!)

به هرحال این فونت در هر شرایطی فارسی می‌نویسد و خوب هم می‌نویسد اما هم ندارد!

2. ترکیب و ادغام چندین فونت معروف و پرکاربرد فارسی (ساخت داخل و خارج) و حروف میخی و اوستا و نقوش ایرانی و خطوط نستعلیق و نسخ و ثلث و مقادیری خط و خطوط و خش و پارگی و حتی نشان خورشید آریایی در آن است. فونت های به کار رفته عبارتند از: میترا، زر، یکان، شفیق، خودکار، تیتر، وین‏سافت نسخ، وین‏سافت ثلث، و (دو فونت شخصی)‌ و حالات بولد و آوت‏لاین و... آنها. نمونه های نستعلیق از نرم افزار آدوس و خطوط اوستا و میخی از فونت های هم نام خود با طراحی یک آلمانی به نام reinhold kainhofer، گرفته شده است

3. این فونت در کمال خونسردی از Shift+J هم پشتیبانی می‌کند! (Shift+J در واقع همان خط فاصل یا خط تیره است که هنگام نوشتن ِ مثلا کــــــتـــــــاب از آن استفاده می کنید....یعنی احتمالا استفاده می‌کردید!!) روش کار هم به این صورت است که مثلا کلمه‌ی "خودکار" که می توانست به چندین صورت با خط فاصل نوشته شود، با یک Shift+J ناقابل به این حال تبدیل می‌شود!! (کل عبارت "-ادامه دارد-" به جای خط فاصل در نظر گرفته شده، برای همین است که من در بالاتر هم گفتم که این فونت چیزی فراتـر از یک فونت و یک "پرفورمنس‌‏فونت" است!)

4. در این فونت همان طور که گفتیم خبری از گلیف های اضافه (مانند گلیف های متفرقه که از منوی گلیف به آنها دسترسی خواهید داشت) نیست! (البته به غیر از چند تایی که در همه فونت ها هست و دیگر متفرقه به حساب نمی آید) البته قرار هم نبود باشد، چون احتمالا در آن صورت حجم فونت به چیزی در حدود 2494 کیلوبایت می‌رسید!! خجالت هم خوب چیزی‌ست.....

و ....

نکات منفی هم داره ؟

خوانا نبودن و عدم امکان استفاده در متون کوچک.

طراح کدام فونتها بودید ؟ ( نام فونتها رو بگید (       

2565PersianScript                     

2565PersianScriptB                                      

          

AllCAPS                             
AllCAPS-Outline1                      

AllCAPS-Outline2 

          

BigDots                               
BigDots-Outline1                      

BigDots-Outline2                      

          

DotInside                             

DotInside-Outline1                    

DotInside-Outline2                    

          

GraphicFont                           

GraphicFont-Outline1                  

GraphicFont-Outline2                  

        

KhodkarDistort1                       

KhodkarDistort2                       

                                

Line                                  

Line-Outline1                         

Line-Outline2  

        

LongLetters                          

LongLetters-Outline1                  

LongLetters-Outline2                  

         

MIXEDfont

         

NegativeBox                           

NegativeBox-Outline1                  

NegativeBox-Outline2                  

          

NoCAPS                                

NoCAPS-Outline1                       

NoCAPS-Outline2                       

          

OldTypewriter1                        

OldTypewriter2

و همین طور
ZarScratch  و TypewiterFromHell و چند تای دیگر در حال کار.

 نقاط قوت و ضعف فونتهای مختلفی که امروزه توسط افراد مختلف طراحی میشه و کلا فونتهایی که در نرم افزارهای مختلف ازشون استفاده میشه چیه ؟

یکی از مشکلات تکراری بودن فونتهاست میلیونها زر و میترا و شبیه اونها وجود داره با نام های مختلف. ریسک نکردن و هزینه نکردن برای طراحی فونت های متفاوت و مناسب. البته کارهایی هم حسین زاهدی و مریم انجام دادن که خوب است.

اگر به عنوان منتقد بخواهید در مورد کارهای خود تون ( بخصوص درستی ) صحبت کنید چه نقدی می کنید ؟

 این نقد را در یک  فونت دیگر حل می کنم کمی ساده تر و خواناتر

غیر از طراحی فونت دیگه چه کار هنری انجام میدید؟ (از کار گرافیکی گرفته تا کارهای هنری دیگه)

طراحی گرافیک. گاهی شعر. موسیقی رایانه ای قبل ترها. پنوگرافی که شیوه جدیدی در نوشتن با خودکار است و به زودی کتابش منتشر          خواهد شد. نویسندگی.

هرچند سولات زیادی هست که پرسیده نشده اما برای اینکه بیشتر شما رو خسته نکنیم به همینها اکتفا میکنیم و براتون آرزوی موفقیت داریم

خواهش می کنم. ممنون از زحمات و لطف شما.

اگر فکر میکنید صحبت ناگفته ای مونده بفرمایید؟

تشکر می کنم از شما و پیگیری تون. ممنون

 

لازم به یاد آوری است نمایش آثار شهاب سیاوش از شنبه 23 تا 28 بهمن در گالری حوزه هنری گیلان واقع در رشت – خیابان بیستون – روبروی سه راه معلم  برگزار می شود  و هم چنین روز سه شنبه 26 بهمن نشست نقد و بررسی آثار وی  از سوی واحد هنرهای تجسمی در حوزه هنری گیلان برگزار  می شود  .

 

 

©2019 HozehHonari. All Rights Reserved