عناوین خبرها :
تاریخ انتشار  :  13:28 عصر ۱۳۹۰/۹/۱
تعداد بازدید  :  5640
Print
   
دانشنامه فرهنگ وتمدن گیلان
جلد چهل و دوم «تمدن املش»

تمدن املش به لحاظ داده های باستان شناسی، یکی ازشاخص ترین مراکزمیراث فرهنگی ایران است. حوزهی فرهنگی املش در گذشته به درستی مشخص نبود، ولی محدوده های دیلمان ، رانکوه،اشکورعلیا،اشکورشویل وبخشی از نواحی غرب مازندران را دربر می گرفت.اشیا وآثار به دست آمده از این نواحی،آثاروهنر املش معرفی شده است.

 

دانشنامه فرهنگ وتمدن گیلان

جلد چهل و دوم

تمدن املش

 

تمدن املش به لحاظ داده های باستان شناسی، یکی ازشاخص ترین مراکزمیراث فرهنگی ایران است.

حوزه ی فرهنگی املش در گذشته به درستی مشخص نبود، ولی محدوده های دیلمان ، رانکوه،اشکورعلیا،اشکورشویل وبخشی از نواحی غرب مازندران را دربر می گرفت.اشیا وآثار به دست آمده از این نواحی،آثاروهنر املش معرفی شده است.

شهرستان املش،با این که سوابق بسیار درخشانی از قدیمی ترین دوران تاریخی، در زمینه های مختلف هنری، فرهنگی و مذهبی دارا بوده و به اقتضای هر عصر ودوره ،عالی ترین مدارج ترقی واهمیت را طی کرده، لیکن آثار، ابنیه و اطلاعات تاریخی آن به صورت پراکنده و درکتب مختلف منتشر شده و فهرست جامعی از آن ها تهیه نشده است.

دراین کتاب تلاش شده است آثار ومحدوده های تاریخی شهرستان املش و دستاوردهای باستان شناسی اخیر درآن معرفی شوند.

===============

پدیدآور

ولی جهانی  در سال 1351 در روستای لیل از توابع لنگرود  به دنیا آمد . تحصیلات ابتدایی  را در زادگاهش گذراند و تحصیلات راهنمایی  و متوسطه را در مدارس املش  به پایان رساند .

او دوره ی کاردانی  باستان شناسی  را در دانشگاه مرکز آموزش عالی  میراث  فرهنگی و دوره کارشناسی   این رشته را در دانشگاه آزاد ابهر گذراند  در سال 1382 در مقطع کارشناسی  ارشد  باستان شناسی  از دانشگاه آزاد تهران فارغ التحصیل   شد .

جهانی  از سال 1372 در پژوهش  های میدانی  مختلفی  در کاوش  های  باستانی  سطح کشور  حضور  داشته  و مقالات متعددی  از وی  در نشریات مختلف  به چاپ رسیده است .

 قلعه  های  گیلان و گسکر شهر مدفون شده  در جنگل هفت دغنان  از آثار اوست .

======================

درآمد

 

ايران‌ زمين‌، پهنه‌ي‌ گسترده‌اي‌ است‌ با اقليم‌ها، فرهنگ‌ها و خرده‌فرهنگ‌هاي‌ گوناگون‌ و متنوع‌. شناخت‌  و معرفي‌ اين‌ اقليم‌ها، نقش‌ به‌سزايي‌ در شكل‌گيري‌ فرهنگ‌ ملي‌ دارد.

دانشنامه‌ي‌ فرهنگ‌ و تمدن‌ گيلان‌ در اين‌ قلمرو، با مخاطب‌ قرار دادن‌ جوانان‌ گيلان‌ و ايران‌ زمين‌، بر آن‌ است‌ تا با معرفي‌ ويژگي‌هاي‌ فرهنگي‌ و طبيعي‌ اين‌ بخش‌ از سرزمين‌ ايران‌، قدمي‌ هرچند كوچك‌ در شناخت‌ فرهنگ‌ بومي‌ و ملي‌ بردارد.

اين‌ مجموعه‌ به‌ همت‌ گروهي‌ از فرهيخته‌ترين‌ پژوهشگرانِ ديارمان‌، و با همراهي‌ و همدلي‌ آنان‌ تدوين‌ شده‌ و با همت‌ سازمان‌ مديريت‌ و برنامه‌ريزي‌ گيلان‌، حوزه‌ هنري‌ گيلان‌ و دوستان‌مان‌ در انتشارات‌ فرهنگ‌ ايليا به‌ سرانجام‌ رسيده‌ است‌. تلاش‌ همه‌ي‌ آنان‌ را قدر مي‌نهيم‌.

 

شوراي‌ پژوهشي‌

دانشنامه‌ي‌ فرهنگ‌ و تمدن‌ گيلان‌

فرامرزطالبي‌     مسعود پورهادي‌

هادي‌ ميرزانژاد موحد

 

======================

يادداشتِ حوزه‌ي‌ هنري‌

 

گيلان‌ بي‌هيچ‌ گزافه‌ و گمان‌، يكي‌ از كهن‌سال‌ترين‌ زيستگاه‌ها و خاستگاه‌هاي‌ فرزندان‌ ايران‌ زمين‌ است‌. اين‌ سرزمين‌ سحرانگيز و خرم‌ چون‌ رشك‌ بهشت‌؛ فراخناي‌ تاريخ‌ ايران‌ و فرازگاه‌ تاريخ‌ تشيع‌ ايران‌ است‌. گيلان‌ از ديرين‌ روزگاران‌، پناهگاه‌ گريزندگان‌ از ستم‌ خلفا بوده‌ و چه‌ بسيار از دين‌داران‌ و پناه‌آوراني‌ كه‌ در اين‌ ديار باليدند و با ياري‌ مردمان‌ آن‌، حكام‌ جور و ستم‌ را از تخت‌ فروكشيدند.

اين‌ ديار همان‌ دياري‌ است‌ كه‌ علويان‌ را از تيغ‌ ستم‌ خلفاي‌ اموي‌ و عباسي‌ پاس‌ داشت‌؛ همان‌ دياري‌ است‌ كه‌ بيگانگان‌ از يوناني‌، عرب‌ و ترك‌ هرگز نتوانستند بر آن‌ دست‌ يازند و از آن‌ باج‌ ستانند.

ولي‌ امروز از گيلانِ بزرگ‌ چه‌ مانده‌ است‌ جز نشانه‌هايي‌ در دل‌ كتاب‌هاي‌ تاريخ‌ و بناهايي‌ كه‌ رو به‌ ويراني‌اند و يادها و نواهايي‌ در باورها و آيين‌ها و آواهايي‌ كه‌ بر زبان‌ مردان‌ و زنان‌ اين‌ ديار به‌ زيبايي‌ نشسته‌اند و بر شيوه‌هاي‌ زيست‌ مردم‌ اين‌ سامان‌ دلالت‌ دارند.

براي‌ شناخت‌ آن‌چه‌ كه‌ از اين‌ ميراث‌ بزرگ‌ مانده‌ است‌، بايد گام‌هاي‌ استوار برداشت‌ و دستاورد پژوهش‌ها و تحقيقات‌ انديشمندان‌ را گرد آورد و به‌ نسل‌ جوان‌ و نسلي‌ كه‌ فرداي‌ اين‌ ديار از آن‌ اوست‌ سپرد.

شناخت‌ و بازكاوي‌ اين‌ زواياي‌ آشكار و پنهان‌ از سال‌ها پيش‌ اساسي‌ترين‌ دغدغه‌ي‌ فكري‌ و فرهنگي‌ ما را به‌ خود اختصاص‌ داده‌ بود و امروز «دانشنامه‌ي‌ فرهنگ‌ و تمدن‌ گيلان‌» گامي‌ كوچك‌ ولي‌ محكم‌ در راستاي‌ رسيدن‌ به‌ اين‌ هدف‌ است‌.

اين‌ مجموعه‌ حاصل‌ تحقيقات‌ و پژوهش‌هاي‌ جمعي‌ از زبده‌ترين‌ ايران‌شناسان‌ و گيلان‌شناسان‌ است‌. پُر بي‌راه‌ نيست‌ نتايج‌ اين‌ مطالعات‌ و پژوهش‌ها بتواند در روند توسعه‌ي‌ فرهنگي‌، اجتماعي‌ و حتي‌ اقتصادي‌ از سوي‌ برنامه‌ريزان‌ براي‌ ترسيم‌ چشم‌انداز آينده‌ي‌ استان‌ به‌كار آيد.

بر خود فرض‌ مي‌دانم‌ از تمامي‌ كوشندگان‌ اين‌ كار سترگ‌، به‌ ويژه‌ محققان‌ و پژوهندگان‌، ناشر گرامي‌ و شوراي‌ محترم‌ پژوهشي‌ دانشنامه‌ي‌ فرهنگ‌ و تمدن‌ گيلان‌ تقدير نمايم‌ و سپاس گزار معاون محترم برنامه ریزی استانداری گیلان باشم‌ كه‌ ‌ مشوق‌ ما براي‌ ادامه‌ اين‌ راه‌ هستند..

 

غلام‌رضا قاسمي‌

 

======================

فهرست

 

پیش گفتار

13

موقعیت جغرافیایی

15

وجه تسمیه

17

پیشینه ی تاریخی املش و رانکوه

17

سابقه ی فعالیت های باستان شناسی در املش

23

روستا و محوطه های باستانی حوزه ی فرهنگی املش

24

بافت های روستایی

35

روستای امام

25

روستای کجید

25

روستای شهر سمام

26

روستای شیر چاک

27

غارها و پناهگاه ها

28

غار طلابن گورج

28

غار طلابن بویه

29

غار بز طلابن بویه

29

غار تاریخی کشمش

30

پانهگاه صخره ای اسک

31

مراتع

31

مرتع نفت خانی

31

مرتع سراسر

32

محوطه و مرتع بالم بر

33

قلعه ها

33

میل امام

33

شاه نشین قلعه ی تماجان

35

شاه نشین قلعه ی نفت خانی

36

قلعه گورج

37

تپه های باستانی

39

تپه ی بی نیکی

39

تپه ی کوته سر بویه

40

تپه ی موسی کلایه

41

تپه ی هلو بن دره ی شوک

41

تپه ی دشمن

41

تپه ی شهر سمام

42

تپه ی سفید کرملکوت

43

تپه ی شیر خانی و گورستان طلاچال

43

تپه ی صیقل خانی

43

تپه ی تماجان

44

محوطه های باستانی

44

محوطه ی مطلا کوه

44

معماری مسکونی مطلا کوه

45

محوطه ی زرنشین بویه

50

محوطه ی خونن سر دیلمان

50

محوطه ی تلاسر بویه 

50

محوطه ی 19 کیا

51

محوطه ی گاره سراسک

52

محوطه ی زازل

52

محوطه ی غیاث آباد

53

محوطه ی شیر چاک

53

محوطه ی چشمه ی لوزان

54

محوطه ی شهر سمام

54

گورستان های باستانی

55

گورستان لیار چاله و سرخ زیمی امام

55

گورستان خوش خانی

57

گوستان تما جان

57

روستای بویه

59

شیوه ی تدفین در گوستان باستانی بویه

61

گورستان جاویددشت

62

گورستان غیاث آباد

63

گورستان جوچالان

64

گورستان نفت خانی

64

گورستان شیر چاک

65

گورستان آستانه کند

66

گورستان زر چاک

67

گورستان سرخ زیمی کلام رود

67

داده های تاریخی – فرهنگی حوزه ی جغرافیایی املش

68

آثار و ابزار فلزی

70

زیور آلات فلزی

71

ابزار آلات رزم

73

ابزار کاربردی و تخصصی

76

مجسمه های فلزی و ابزار آیینی

79

ظورف فلزی و جام ها

81

جام زرین املش

83

جام نقره ای املش

84

آثار سفالین

86

ظروف سفالین

89

پیکره های سفالین

92

سایر آثار سفالین

95

آثار شیشه ای

95

آثاراستخوانی

97

آثار سنگی

98

آثار گچی

99

آثار چوبی

100

سایر آثار

101

جام های املش و مقایسه ی آنها با آثار مشابه

101

جام های املش و مارلیک

102

جام های املش و کلار دشت

102

جام های املش و عمارلو

104

جام های املش و جام تول تالش

106

معماری قبور

107

شیوه های تدفین

111

خورشید و نقش آن در تدفین اجساد

112

اشیای تدفینی

113

پایان سخن

113

کتاب نامه

115

آثار ثبت شده ی حوزه ی فرهنگی املش در فهرست آثار ملی

119

نمایه

124

عکس

133

چکیده ی انگلیسی

141

 

 


نظر شما
نام
ایمیل
متن نظر
  ارسال

کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به حوزه هنری گیلان است | نقشه سايت
ورود     ثبت نام
>